ABC Kaydı
ABC kaydı (Öncül–Davranış–Sonuç), bir davranışın neden ortaya çıktığını ve ne ile sürdürüldüğünü anlamak için kullanılan sistematik bir gözlem tekniğidir. "Vuruyor" demek yetmez — neden vuruyor ve vurduktan sonra ne oluyor? İşte ABC kaydı tam olarak bu soruları yanıtlar.
ABC Ne Demek?
| Bileşen | İngilizce | Türkçe | Ne Kaydedilir? |
|---|---|---|---|
| A | Antecedent | Öncül | Davranıştan hemen önce ne oldu? |
| B | Behavior | Davranış | Çocuk tam olarak ne yaptı? |
| C | Consequence | Sonuç | Davranıştan hemen sonra ne oldu? |
Kritik Not
"Sonuç" ceza anlamına gelmez. Sonuç, davranıştan sonra olan her şeydir — öğretmenin tepkisi, arkadaşların tepkisi, çocuğun elde ettiği veya kaybettiği şey.
ABC Kaydı Ne İçin Kullanılır?
| Kullanım Alanı | Örnek Soru |
|---|---|
| Problem davranışın nedenini anlama | "Ali neden her gün aynı saatte vuruyor?" |
| Davranış kalıplarını keşfetme | "Ayşe hep hangi durumlarda ağlıyor?" |
| Müdahale planı oluşturma | "Bu davranışı azaltmak için öncülü değiştirebilir miyiz?" |
| İşlevsel davranış değerlendirmesi (İDD) | "Bu davranışın işlevi ne — dikkat çekmek mi, kaçınmak mı?" |
| Aile ve uzman ile paylaşma | "Somut verilerle destek isteme" |
Davranışın Dört Temel İşlevi
Her problem davranışın bir işlevi vardır. ABC kaydı bu işlevi ortaya çıkarır:
| İşlev | Ne Demek? | Sınıf Örneği |
|---|---|---|
| Dikkat çekme | Davranış, başkalarının ilgisini elde etmek için | Mert bağırıyor → öğretmen hemen yanına geliyor |
| Kaçınma | Davranış, istenmeyen durumdan uzaklaşmak için | Elif etkinlik başlayınca ağlıyor → etkinlikten çıkarılıyor |
| Nesne/etkinlik elde etme | Davranış, istenen bir şeyi almak için | Ali oyuncağı alıyor → oyuncağa sahip oluyor |
| Duyusal uyarım | Davranış, duyusal ihtiyacı karşılamak için | Zeynep sallanıyor → kendi kendine rahatlatıcı hareket |
ABC Kaydı Nasıl Tutulur?
Hazırlık
- Hedef davranışı belirleyin — gözlemlenebilir ve ölçülebilir olmalı
- Doğru: "Arkadaşını itiyor"
- Yanlış: "Saldırgan davranıyor"
- Kayıt aracınızı hazırlayın — dijital gözlem uygulaması veya hazır form
- En az 3-5 olay kaydedin — tek bir olay kalıp göstermez
Kayıt Sırasında
- Davranışı gördüğünüz anda veya hemen sonrasında kaydedin
- Nesnel olun — yorum eklemeyin
- Öncül, davranış ve sonucu ayrı ayrı belirtin
- Tarih, saat ve ortamı not edin
Örnek ABC Kayıtları
Örnek 1: Vurma Davranışı
| Tarih | Saat | Öncül (A) | Davranış (B) | Sonuç (C) |
|---|---|---|---|---|
| 5 Ekim | 10:15 | Arda blok köşesinde oynuyor, Kerem gelip bloklarını alıyor | Arda Kerem'i omzundan itiyor | Kerem ağlıyor, öğretmen gelip "Ne oldu?" diyor, Arda'yı sakin köşeye götürüyor |
| 7 Ekim | 10:30 | Arda blok köşesinde kule yapıyor, Elif kulesine dokunuyor | Arda Elif'in elini itiyor ve "Yapma!" diye bağırıyor | Elif geri çekiliyor, Arda kuleye devam ediyor |
| 9 Ekim | 14:00 | Arda yapboz yapıyor, Mert parçalarını karıştırıyor | Arda Mert'i göğsünden itiyor | Öğretmen Arda'yı uyarıyor, Mert başka masaya gidiyor |
Kalıp analizi:
- Öncül kalıbı: Arda'nın oyununa/malzemesine müdahale edildiğinde
- Davranış: Fiziksel itme
- Sonuç kalıbı: Müdahale eden çocuk uzaklaşıyor → Arda'nın eşyası korunuyor
- Olası işlev: Nesne/alan koruma — Arda itiyor çünkü bu işe yarıyor (eşyasını geri alıyor)
Örnek 2: Ağlama Davranışı
| Tarih | Saat | Öncül (A) | Davranış (B) | Sonuç (C) |
|---|---|---|---|---|
| 12 Ekim | 09:30 | Öğretmen "Haydi masa etkinliğine geçelim" diyor | Elif ağlamaya başlıyor, yere oturuyor | Öğretmen "Tamam, biraz daha oynayabilirsin" diyor |
| 14 Ekim | 11:00 | Öğretmen "Topla, öğle yemeği zamanı" diyor | Elif sesli ağlıyor | Öğretmen Elif'i bekliyor, diğer çocuklar topluyor |
| 16 Ekim | 09:15 | Grup etkinliği başlıyor | Elif "İstemiyorum" diyerek ağlıyor | Öğretmen Elif'i oyun köşesinde bırakıyor |
Kalıp analizi:
- Öncül kalıbı: Geçiş zamanları ve yapılandırılmış etkinlik başlangıçları
- Davranış: Ağlama ve direnme
- Sonuç kalıbı: Elif etkinlikten muaf tutuluyor
- Olası işlev: Kaçınma — Elif ağlıyor çünkü bu onu istemediği etkinlikten kurtarıyor
Kalıbı Gördükten Sonra Ne Yapılır?
| İşlev | Öncülü Değiştirme (Önleme) | Alternatif Davranış Öğretme | Sonucu Değiştirme |
|---|---|---|---|
| Dikkat | Davranış olmadan önce dikkat verin | "Öğretmenim bak" demeyi öğretin | Olumsuz davranışa dikkat vermeyin, olumluya verin |
| Kaçınma | Geçişleri önceden haber verin, seçenek sunun | "Yardım ister misin?" demeyi öğretin | Ağlayınca etkinlikten çıkarmayın |
| Nesne elde etme | Paylaşma kurallarını önceden koyun | "Sıram gelince alabilir miyim?" demeyi öğretin | İtince oyuncağı geri almayın |
| Duyusal | Duyusal ihtiyacı karşılayacak alternatif sunun | Kabul edilebilir duyusal etkinlikler | Davranışı kesmek yerine yönlendirin |
Sık Yapılan Hatalar
| Hata | Neden Sorun? | Doğrusu |
|---|---|---|
| Öncülü yazmamak | Tetikleyici belirsiz kalır | Davranıştan hemen önce ne oldu mutlaka yazın |
| Sonucu yazmamak | Davranışın işlevi anlaşılmaz | Sonra ne oldu — öğretmen, akranlar, çocuğun kendisi ne yaptı? |
| Yorum eklemek | Nesnel veri olmaktan çıkar | "Sinirli olduğu için" yerine "yüzünü buruşturdu ve bağırdı" |
| Tek bir olay kaydetmek | Kalıp görülmez | En az 3-5 olay kaydedin |
| Sadece olumsuz kayıt | Yanlış tablo oluşur | Davranışın olmadığı zamanları da not edin |
İlgili Makaleler
- Gözlem Nedir? — Gözlemin temelleri
- Anekdot Kaydı — Betimleyici kayıt
- Frekans Kaydı — Davranış sıklığı ölçme
- Süre Kaydı — Davranış süresi ölçme
- Olay Örneklemesi — Belirli davranışları izleme
- Nesnel vs Öznel — Nesnellik ilkesi
Kaynakça
Bentzen, W. R. (2009). Seeing young children: A guide to observing and recording behavior (6. bs.). Delmar Cengage Learning.
O'Neill, R. E., Albin, R. W., Storey, K., Horner, R. H. ve Sprague, J. R. (2015). Functional assessment and program development for problem behavior: A practical handbook (3. bs.). Cengage Learning.
Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2013). Okul öncesi eğitim programı. MEB Yayınları.
Wortham, S. C. ve Hardin, B. J. (2015). Assessment in early childhood education (7. bs.). Pearson.
Öğretmen Notu
ABC kaydı, "bu çocuk hep böyle yapıyor" genellemesinden kurtulmamızı sağlar. 3-5 kayıt tuttuğunuzda genellikle bir kalıp ortaya çıkar. Ve bu kalıp size ne yapmanız gerektiğini gösterir: öncülü değiştirin, alternatif davranış öğretin veya sonucu değiştirin. Çözüm genellikle cezada değil, öncülün düzenlenmesinde yatar.