Zaman Örneklemesi
Zaman örneklemesi, gözlem süresini eşit aralıklara bölerek her aralıkta davranışın olup olmadığını kaydetme tekniğidir. Sürekli gözlem yapma imkanı olmayan öğretmenler için pratik bir çözümdür: 5 dakikada bir bakarsınız, o anda ne oluyorsa kaydedersiniz.
Olay Örneklemesi ve Zaman Örneklemesi Farkı
| Olay Örneklemesi | Zaman Örneklemesi | |
|---|---|---|
| Ne zaman kayıt? | Hedef davranış her oluştuğunda | Önceden belirlenmiş zaman aralıklarında |
| Odak | Belirli bir davranış | Belirli zamanlardaki genel durum |
| Sürekli izleme | Evet — davranışı kaçırmamak gerekir | Hayır — sadece belirlenen anlarda bakarsınız |
| Uygun | Seyrek ama önemli davranışlar | Sık tekrar eden veya sürekli davranışlar |
| Örnek | "Her ısırma olayını detaylı kaydet" | "Her 5 dakikada bir Ali'nin ne yaptığına bak" |
Üç Kayıt Yöntemi
1. Anlık Zaman Örneklemesi (Momentary)
Aralığın tam bittiği anda davranış var mı yok mu diye bakarsınız. Bir fotoğraf çekmek gibi — o anlık durum kaydedilir.
| Nasıl? | Zamanlayıcı çaldığında o anda ne oluyorsa kaydet |
| Avantaj | En kolay ve en pratik yöntem |
| Dezavantaj | Aralıklar arasında olanları kaçırabilir |
| Uygun | Dikkat süresi, katılım, sosyal etkileşim |
2. Kısmi Aralık Kaydı (Partial Interval)
Aralık içinde davranış en az bir kez olduysa "var" olarak işaretlersiniz. Ne zaman olduğu veya kaç kez olduğu önemli değil.
| Nasıl? | 5 dakikalık aralıkta davranış herhangi bir anda olduysa "+" |
| Avantaj | Kısa ve seyrek davranışları yakalamada iyi |
| Dezavantaj | Davranışın sıklığını veya süresini abartabilir |
| Uygun | Azaltılmak istenen davranışlar (söz kesme, yerinden kalkma) |
3. Tam Aralık Kaydı (Whole Interval)
Davranış aralığın tamamı boyunca sürüyorsa "var" olarak işaretlersiniz. Bir an bile kesilirse "yok" olur.
| Nasıl? | 5 dakika boyunca kesintisiz devam ediyorsa "+" |
| Avantaj | Sürdürülebilir dikkat ve katılımı ölçmede iyi |
| Dezavantaj | Davranışı olduğundan az gösterebilir |
| Uygun | Artırılmak istenen davranışlar (etkinliğe katılım, odaklanma) |
Karşılaştırma Tablosu
| Yöntem | Kayıt Kuralı | Abartı Riski | Uygun Durum |
|---|---|---|---|
| Anlık | "Tam o anda var mı?" | Düşük | Genel durum tespiti |
| Kısmi aralık | "Aralıkta en az 1 kez oldu mu?" | Yüksek (abartan) | Azaltmak istediğiniz davranışlar |
| Tam aralık | "Aralığın tamamında devam etti mi?" | Düşük (küçümseyen) | Artırmak istediğiniz davranışlar |
Örnek Zaman Örneklemesi Kayıtları
Örnek 1: Etkinliğe Katılım (Anlık)
Hedef davranış: Masa etkinliğiyle meşgul olma (materyale bakma, kullanma, arkadaşla konuşma) Çocuk: Defne (4 yaş 3 ay) Aralık: 3 dakikada bir Gözlem süresi: 15 dakika (5 gözlem noktası)
| Dk | 3 | 6 | 9 | 12 | 15 | Katılım |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Pazartesi | + | + | - | - | - | %40 |
| Salı | + | + | + | - | - | %60 |
| Çarşamba | + | + | + | + | - | %80 |
| Perşembe | + | - | - | - | - | %20 |
| Cuma | + | + | + | + | + | %100 |
Kalıp: Cuma günü en yüksek katılım (%100), Perşembe en düşük (%20). Perşembe günü farklı olan ne? Etkinlik türü, ortam, çocuğun uyku durumu gibi faktörleri kontrol edin.
Örnek 2: Söz Kesme (Kısmi Aralık)
Hedef davranış: Grup etkinliğinde söz kesme (öğretmen veya arkadaş konuşurken araya girme) Çocuk: Ege (5 yaş) Aralık: 5 dakikalık dilimler Gözlem süresi: 20 dakika (4 aralık)
| Dk | 0-5 | 5-10 | 10-15 | 15-20 | Oran |
|---|---|---|---|---|---|
| 1. hafta | + | + | + | + | %100 |
| 2. hafta | + | + | + | - | %75 |
| 3. hafta | + | - | + | - | %50 |
| 4. hafta | - | + | - | - | %25 |
Kalıp: Söz kesme davranışı 4 haftada %100'den %25'e düşmüş. Uygulanan "el kaldırma" müdahalesi işe yarıyor.
Uygulama Adımları
- Davranışı tanımlayın — net, gözlemlenebilir
- Aralık süresini belirleyin — 3, 5 veya 10 dakika (davranışa göre)
- Kayıt yöntemini seçin — anlık, kısmi aralık veya tam aralık
- Zamanlayıcı kurun — dijital uygulama veya telefon alarmı
- Alarm çaldığında bakın ve kaydedin — + (var) veya - (yok)
- Yüzde hesaplayın — "+" sayısı / toplam aralık x 100
Sık Yapılan Hatalar
| Hata | Neden Sorun? | Doğrusu |
|---|---|---|
| Yöntem seçimini karıştırmak | Kısmi aralık abartır, tam aralık küçümser | Amacınıza göre seçin |
| Aralıkları çok uzun tutmak | Detay kaybolur | Başlangıçta 3-5 dakika deneyin |
| Zamanlayıcı kullanmamak | Tutarsız aralıklar | Dijital zamanlayıcı kurun |
| Tek bir gözlem yapmak | Kalıp görülmez | En az 3-5 gün |
İlgili Makaleler
- Olay Örneklemesi — Belirli davranışları her oluştuğunda kaydetme
- Frekans Kaydı — Davranış sayısını sayma
- Süre Kaydı — Davranışın ne kadar sürdüğünü ölçme
- Gözlem Nedir? — Gözlemin temelleri
Kaynakça
Bentzen, W. R. (2009). Seeing young children: A guide to observing and recording behavior (6. bs.). Delmar Cengage Learning.
Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2013). Okul öncesi eğitim programı. MEB Yayınları.
Wortham, S. C. ve Hardin, B. J. (2015). Assessment in early childhood education (7. bs.). Pearson.
Öğretmen Notu
Zaman örneklemesi, "sürekli gözlem yapacak zamanım yok" diyen öğretmenler için tasarlanmıştır. Telefonunuza 5 dakikada bir alarm kurun, alarm çaldığında o anda çocuğun ne yaptığına bakın ve kaydedin. 20 dakikada sadece 4 kez baktınız ama elinizde katılım yüzdesi var. Dijital gözlem uygulamanız bu aralıklı hatırlatma ve kayıt işlemini otomatikleştirebilir.