Nesnel ve Öznel Gözlem
Gözlemde nesnellik, güvenilir verilerin temelidir. Nesnel gözlem "ne olduğunu" kaydederken, öznel gözlem "ne düşündüğümüzü" kaydeder. Bu ayrımı yapmak, doğru kararlar almak ve çocukları etiketlememek için kritik öneme sahiptir.
Temel Fark
| Nesnel | Öznel | |
|---|---|---|
| Tanım | Gözlemlenebilir, ölçülebilir, doğrulanabilir | Yoruma dayalı, kişisel, doğrulanamaz |
| Odak | Ne oldu? | Ben ne düşünüyorum? |
| Dil | Fiiller, sayılar, doğrudan alıntılar | Sıfatlar, etiketler, varsayımlar |
| Güvenilirlik | İki gözlemci aynı şeyi yazar | İki gözlemci farklı şeyler yazabilir |
| Örnek | "3 küpü üst üste dizdi" | "Kule yapmayı seviyor" |
Nesnel ve Öznel Kayıt Örnekleri
Durum 1: Sosyal Etkileşim
| Öznel | Nesnel |
|---|---|
| "Ali kaba bir çocuk, arkadaşlarını itiyor" | "Ali serbest oyunda Elif'i omzundan itti. Elif 'Yapma!' dedi. Ali 'Ben oynuyordum' dedi" |
| "Elif utangaç, hiç oynamıyor" | "Elif 15 dakika boyunca kitap köşesinde tek başına oturdu ve resim kitabına baktı" |
Durum 2: Bilişsel Beceri
| Öznel | Nesnel |
|---|---|
| "Mert çok zeki" | "Mert 24 parçalık yapbozu 8 dakikada tamamladı ve 'Bir tane daha yapabilir miyim?' dedi" |
| "Ayşe matematikte kötü" | "Ayşe 5'e kadar ritmik saydı, 6'dan sonra sırayı karıştırdı" |
Durum 3: Duygusal Durum
| Öznel | Nesnel |
|---|---|
| "Defne mutlu çocuk" | "Defne boyama yaparken gülümsedi ve 'Bak öğretmenim, çiçek yaptım!' dedi" |
| "Ege sinirli ve öfkeli" | "Ege yapboz parçası yerine oturmadığında masaya vurdu ve 'Olmuyooor!' diye bağırdı" |
Nesnellik Nasıl Sağlanır?
1. Duyusal Kanıt Kullanın
Gördüklerinizi ve duyduklarınızı yazın — hissettiklerinizi değil:
| Duyu | Nesnel Kayıt |
|---|---|
| Görme | "Kollarını kavuşturdu, kaşlarını çattı" |
| Duyma | "'Hayır istemiyorum!' dedi" |
| Görme + duyma | "Ayağını yere vurarak 'Bırak beni!' diye bağırdı" |
2. Ölçülebilir İfadeler Kullanın
- Süre: "5 dakika boyunca"
- Sayı: "3 kez"
- Mesafe: "masanın diğer ucuna gitti"
3. Doğrudan Alıntı Yapın
Çocuğun tam söylediği kelimeleri tırnak içinde yazın:
- Doğru: "Ben yapamıyorum" dedi
- Yanlış: Yapamayacağını düşünüyordu
4. Etiket Yerine Davranış Yazın
| Etiket | → | Davranış |
|---|---|---|
| Agresif | → | "3 kez vurdu, 2 kez itti" |
| Utangaç | → | "Grup etkinliğinde konuşmadı, gruba katılmadı" |
| Hiperaktif | → | "15 dakikada 8 kez yerinden kalktı" |
| Tembel | → | "Etkinliğe başlamadan 5 dakika bekledi, materyale dokunmadı" |
| Lider | → | "Arkadaşlarına 'Siz şunu yapın, ben bunu yapayım' dedi" |
Yorum Ne Zaman Yapılır?
Yorum yasak değildir — yerini bilmek önemlidir:
GÖZLEMİN İÇİNDE → yorum YOK
GÖZLEMİN SONUNDA → yorum yapabilirsiniz (ayrı başlık altında)Örnek:
Gözlem: Ege 24 parçalık yapbozu aldı. Köşe parçalarını ayırdı ve "Önce köşeler" dedi. 12 dakikada tamamladı.
Yorum (ayrı): Ege strateji kullanıyor (köşelerden başlama). Problem çözme becerileri yaşına uygun görünüyor. Daha zorlu yapbozlarla desteklenebilir.
Nesnellik Testi
Yazdığınız kaydı şu sınavdan geçirin:
| Test | Soru |
|---|---|
| Kamera testi | "Bir kamera bu anı çekse, kaydımla aynı şeyi gösterir mi?" |
| İki gözlemci testi | "Başka bir öğretmen aynı anı görse, benzer şeyler yazar mı?" |
| Etiket testi | "Bir sıfat (utangaç, zeki, sorunlu) kullandım mı?" |
| Alıntı testi | "Çocuğun gerçek sözcüklerini yazdım mı?" |
İlgili Makaleler
- Anekdot Kaydı — Nesnel kayıt örnekleri
- Gözlemde Etik — Önyargı ve nesnellik
- Sık Yapılan Hatalar — Yorum ve etiket hataları
- Gözlem Nedir? — Gözlemin temelleri
Kaynakça
Bentzen, W. R. (2009). Seeing young children: A guide to observing and recording behavior (6. bs.). Delmar Cengage Learning.
Jablon, J. R., Dombro, A. L. ve Dichtelmiller, M. L. (2007). The power of observation for birth through eight (2. bs.). Teaching Strategies.
Wortham, S. C. ve Hardin, B. J. (2015). Assessment in early childhood education (7. bs.). Pearson.
Öğretmen Notu
Nesnellik bir beceridir ve pratikle gelişir. İlk başta zor gelebilir — alıştığımız dil "sinirli", "tembel", "akıllı" gibi sıfatlarla doludur. Ama bu sıfatları fiillere çevirdiğinizde ("bağırdı", "başlamadı", "hızla tamamladı"), hem daha doğru hem daha faydalı kayıtlar elde edersiniz. Kamera testi en iyi kontroldür: kamera bir çocuğa "utangaç" demez, sadece "köşede oturduğunu" gösterir.